180 lat bankowości centralnej w Polsce

● Początki polskiej bankowości centralnej – podobnie jak banków centralnych wielu państw europejskich – przypadają na pierwsze dziesięciolecia XIX w. Pierwszym polskim bankiem emisyjnym był Bank Polski, powstały w 1828 r. w Królestwie Polskim. Był bankiem państwowym, jego kapitał zakładowy pochodził z funduszy rządowych. Wykonywał czynności emisyjne (bilety złotowe wymienialne na monety srebrne), pełnił rolę banku państwa (obsługa długu publicznego, przechowywanie depozytów i funduszy instytucji publicznych), był bankiem depozytowo-kredytowym wspierającym rozwój krajowego przemysłu i infrastruktury. W 1870 r. władze rosyjskie odebrały mu przywilej emisyjny, a w 1886 r. postawiły w stan likwidacji. Jego majątek i agendy przejął rosyjski Bank Państwa.
●W XX w. aż cztery instytucje kolejno pełniły w Polsce rolę banku emisyjnego: Polska Krajowa Kasa Pożyczkowa, Bank Polski SA, Bank Emisyjny w Polsce i Narodowy Bank Polski.
●Polska Krajowa Kasa Pożyczkowa (1917-1924) wykonywała czynności emisyjne, kredytowo-depozytowe i przekazowe. Szeroka działalność kredytowa, w szczególności udzielanie pożyczek państwu przez podnoszenie pułapu emisji marki polskiej, doprowadziła w końcu 1923 r. do największej hiperinfacji w historii Polski.
●Bank Polski został założony w 1924 r. jako spółka akcyjna o mieszanej strukturze właścicielskiej, co miało tworzyć gwarancję jego autonomii w relacjach z rządem. Najważniejszym jego organem była Rada Banku, reprezentująca akcjonariuszy. Podstawowym zadaniem Banku Polskiego było utrzymanie stabilności złotego. Instytucja ta łączyła czynności banku emisyjnego (emisja biletów złotowych według systemu Gold Exchange Standard), banku państwa oraz banku handlowego. Udzielała kredytów bankom i bezpośrednio podmiotom gospodarczym, posługując się stopą dyskontową i lombardową, kontyngentowaniem kredytów i cenzurą weksli. Wykonywała określone obowiązki na rzecz Skarbu Państwa (bezpłatne prowadzenie rachunków, bezprocentowy kredyt do określonej statutem kwoty). Działalność Banku została przerwana przez wojnę, a jego władze ewakuowały się do Londynu, wywożąc najważniejsze dokumenty, zasoby złota i dewiz. W Generalnej Guberni władze niemieckie powołały Bank Emisyjny w Polsce.
●W styczniu 1945 r. został utworzony Narodowy Bank Polski. Podjęto decyzję o likwidacji Banku Emisyjnego i cofnięciu uprawnień emisyjnych Bankowi Polskiemu SA (został zlikwidowany w 1951 r.). NBP łączył zadania centralnej instytucji bankowej oraz organu państwowego współdziałającego z aparatem administracyjnym w realizacji polityki pieniężno-kredytowej, której bezpośrednie cele określało Ministerstwo Finansów. Pozycja NBP w systemie fnansowym i gospodarczym Polski Ludowej odbiegała od pozycji banku centralnego w gospodarce rynkowej.
●Wraz ze zmianą ustroju gospodarczego po 1989 r. status i zakres działalności NBP uległy zasadniczym przekształceniom. Najważniejszym celem NBP stało się umacnianie polskiego pieniądza. Utworzenie dwupoziomowego systemu bankowego stworzyło podstawy do wprowadzenia narzędzi polityki pieniężnej właściwych dla systemów rynkowych. NBP pełni funkcje banku emisyjnego, banku banków i banku państwa. Jako bank emisyjny NBP ma wyłączne prawo emitowania znaków pieniężnych Rzeczypospolitej Polskiej. Będąc bankiem banków, określa zasady ich refnansowania, kształtuje politykę stóp procentowych oraz rezerw obowiązkowych; w ten sposób współdziała w kształtowaniu polityki gospodarczej państwa. Jako bank państwa prowadzi obsługę kasowo-rozliczeniową jednostek budżetu centralnego oraz wykonuje inne czynności zdefniowane ustawą, nie może jednak udzielać kredytów Skarbowi Państwa. Narodowy Bank Polski ma daleko idącą autonomię.
●Od 1997 r. najważniejszym organem odpowiedzialnym za realizację podstawowego celu NBP jest Rada Polityki Pieniężnej.

NOMINAŁ 200 zł



Opis:
Awers: W środku wizerunek orła ustalony dla godła Rzeczypospolitej Polskiej. Nad orłem oznaczenie roku emisji: 2009. Pod orłem wizerunek herbu Królestwa Polskiego z czasów powstania listopadowego. Z lewej strony herbu napis: 200, z prawej strony herbu napis: ZŁ. U góry półkolem napis: RZECZPOSPOLITA POLSKA. Pod lewą łapą orła znak mennicy: M/W.
Rewers: Z prawej strony stylizowany wizerunek Ksawerego Druckiego-
Lubeckiego. Pod nim napis: KSAWERY/DRUCKI-LUBECKI. W tle wizerunek
siedziby Banku Polskiego w Warszawie przy placu Bankowym. U góry z lewej strony napis: 1828/2008. W otoku napis: 180 LAT BANKOWOŚCI CENTRALNEJ W POLSCE.
Projektant monety: Ewa Tyc-KarpińsKa

Dane:
Nominał 200zł
metal Au 900/1000
stempel lustrzany
średnica 27,00 mm
masa 15,50 g
wielkość emisji (nakład) 8.500 szt.


NOMINAŁ 10 zł



Opis:
Awers: U góry wizerunek orła ustalony dla godła Rzeczypospolitej Polskiej. U dołu z lewej strony stylizowany wizerunek siedziby Banku Polskiego przy ulicy Bielańskiej w Warszawie. U dołu z prawej strony oznaczenie roku emisji: 2009. Poniżej napis: 10 ZŁ. U góry półkolem napis: RZECZPOSPOLITA POLSKA. Pod lewą łapą orła znak mennicy: M/W.
Rewers: Stylizowany wizerunek Władysława Grabskiego. Z lewej strony napis: 828/2008. U dołu na tle stylizowanego wizerunku banknotu o nominale 10 złotych z 1919 r. ukośnie faksymile podpisu Władysława Grabskiego. W otoku napis: 180 LAT BANKOWOŚCI CENTRALNEJ W POLSCE.
Projektant monety: Ewa Tyc-KarpińsKa

Dane:
nominał: 10 zł
metal 925/1000 Ag
stempel lustrzany
średnica 32,00 mm
masa 14,14 g
wielkość emisji (nakład) 92.000 szt.


NOMINAŁ 2 zł




Opis:
Awers: Wizerunek orła ustalony dla godła Rzeczypospolitej Polskiej. Po bokach orła oznaczenie roku emisji: 20-09, pod orłem napis: ZŁ 2 ZŁ, w otoku napis: RZECZPOSPOLITA POLSKA, poprzedzony oraz zakończony sześcioma perełkami. Pod lewą łapą orła znak mennicy: M/W.
Rewers: U góry napis: 180 LAT/BANKOWOŚCI/CENTRALNEJ/W POLSCE.
Poniżej napis: 1828/2008. U dołu umieszczone półkolem monety: dwuzłotówka, Królestwa Polskiego z 1831 r., złotówka